Symptomen van burnout

Een beetje stress is helemaal niet verkeerd voor je; het maakt je helder en alert. Sommige mensen presteren ook een stuk beter onder stress. Alleen: die stress moet niet te lang duren.

Wanneer gedurende lange tijd roofbouw wordt gepleegd op lichaam en geest – door hard werken en weinig rust en/of een aaneenschakeling van stressvolle events – kan een burnout ontstaan. Het is de overtreffende trap van overspannenheid. Met alle gevolgen van dien.

Wat is het nou het verschil tussen overspannenheid en burnout?

Overspannenheid

Ontstaat in een relatief korte tijd (3-6 maanden). Er is dan meestal een herkenbare relatie met een stressvolle gebeurtenis en/of life event (verhuizing, kind krijgen, nieuwe baan, overlijden in de naaste familie, etc.) of een stressvolle periode.
Overspannenheid duurt ook relatief kort.
De symptomen zijn o.a.:
Vaak moe, lusteloos, piekeren, prikkelbaar en het gevoel dat de problemen zich opstapelen.
Ook hier biedt de Burnout Adviesgroep begeleiding met korte praktische interventies.

Burnout

Deze symptomen zie je ook bij burnout, maar hier is meer aan de hand!
Voorafgaand aan een burnout bestaat een LANGDURIG proces van overbelasting. Deze overbelasting wordt vaak niet als zodanig herkend maar als normaal ervaren. Er is bij mensen met een burnout zelfs een veranderde reactie in de hersenen gevonden.
Zij laten, in vergelijking met gezonde personen, op een EEG een vlakkere reactie zien. Dit zou kunnen betekenen dat mensen met een burnout moeite hebben informatie automatisch te verwerken. Wellicht wordt dit gecompenseerd door informatie bewust te verwerken, dit kost dan een grotere mentale inspanning. Het zou een verklaring kunnen zijn van de geestelijke vermoeidheid die bij burnout veel voorkomt.

Burnout impliceert dat er geen energiereserve meer aanwezig is. Mensen voelen zich “leeggegeven”. Je kunt het zien als een dynamisch proces waarbij er steeds maar weer meer energie verlangd wordt dan er wordt aangemaakt. Op deze manier komt de energievoorraad op een steeds lager peil. Een metafoor die vaak bij burnout wordt gebruiken is die van de accu die langzaam leegraakt omdat de dynamo niet genoeg energie meer kan leveren, terwijl je maar blijft starten en energie blijft vragen. De accu raakt op, leeg. De motor doet t niet meer.

Burnout kan dus worden omschreven als: een zeer langdurige (soms wel jarenlange) blootstelling aan te hoge (werk)stressoren, wat uiteindelijk een kloof veroorzaakt in o.a. de taakopdracht, de werkmotivatie en de arbeidssatisfactie.

Wat zijn de symptomen van een burn-out?

  • lichamelijke en geestelijke vermoeidheid
  • concentratie- en aandachtsproblemen
  • langdurige opbouw van klachten (signalen wel gemerkt maar wordt meestal niet herkend als belangrijk)
  • prikkelbaarheid, duizeligheid, maag-darmklachten
  • niet meer kunnen ontspannen
  • pijn in spieren/nek of rug

Oorzaken burnout

De exacte oorzaak van een burn-out is moeilijk aan te geven. Burnout klachten lijken de laatste tijd steeds vaker voor te komen.
Wat de precieze oorzaak is, blijkt voor wetenschappers een nog niet geheel bekend gebied.
Wat wel bekend is dat het vaak gaat het om een combinatie van factoren: een perfectionistische persoonlijkheid, moeite met grenzen aangeven, een hoge werkdruk, een lange periode van veel stress en weinig rust en een veeleisende (werk)omgeving.
Er is een ernstige disbalans ontstaan tussen je persoonlijke behoeften en de eisen die werk en/of je omgeving aan je stelt.
Vaak ben je te lang aan je gevoel voorbij gegaan op een tempo dat niet (meer) bij je past.

Burnout kan worden gezien als een vorm van zowel lichamelijke en geestelijke uitputting (vandaar de term: “opgebrand zijn” of “totaal uitgeblust”). Bij Burnout is een belangrijke risicofactor: een chronisch teveel aan inspanning (zowel door werk als prive) in combinatie met een tekort aan herstelmomenten.

Maar er zijn nog meer risicofactoren bekend. Persoonlijkheidstrekken zoals perfectionisme, coopingstijl, overdreven plichtsgetrouw, niet afstemmen op zelfreflectie, life eventsĀ en werkverslaving spelen ook een belangrijke rol in het ontstaan van een burnout.
Dit allemaal samengenomen kan leiden tot wat men wel noemt; een “interpersoonlijk energie lek”.

Het is natuurlijk niet zo dat iedereen die hard werkt een groot risico op een burnout heeft. Het is met name de combinatie van hard werken, weinig tot geen herstel, weinig plezier hebben in je werk, match persoonlijkheid en werksetting en de bovengenoemde persoonlijkheidsfactoren die een risico op een burnout kunnen vergroten.

Kort gezegd: bij burnout is er sprake van een langdurige verstoring van het evenwicht tussen:

DRAAGKRACHT (geestelijke/emotionele sterkte, lichamelijke sterkte en sociale steun) en DRAAGLAST (verplichtingen op werk/gezin/vrije tijd, levensgebeurtenissen en problemen). De balans is zoek en je raakt uit evenwicht.
Belangrijk bij het herstel van Burnout is dan ook ook om dit evenwicht weer te herstellen en op zoek te gaan naar je energielek. Je kan dan denken aan:

  • De draaglast (tijdelijk) verminderen door bijvoorbeeld een periode minder werk-prive taken en verplichtingen aan te gaan en tegelijkertijd
  • de draagkracht te versterken door bijvoorbeeld je conditie te verbeteren, leren ontspannen en je mentale weerbaarheid te vergroten.